การอำนวยความสะดวกแก่คนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ
การเลือกตั้งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนทุกคน ไม่ว่าจะมีข้อจำกัดทางร่างกาย อายุ หรือสภาพร่างกายใดก็ตาม สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ตระหนักถึงหลักการนี้มาโดยตลอด และได้กำหนดมาตรการต่าง ๆ เพื่ออำนวยความสะดวกให้ คนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ สามารถเข้าถึงการใช้สิทธิเลือกตั้งและออกเสียงประชามติได้อย่างเท่าเทียมและเป็นธรรม
หลักการเลือกตั้งที่ทุกคนเข้าถึงได้
การเลือกตั้งที่แท้จริงต้องเป็นการเลือกตั้งที่ ประชาชนทุกคนสามารถเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม กฎหมายเลือกตั้งได้กำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ต้องจัดให้มีการอำนวยความสะดวกในการออกเสียงลงคะแนนสำหรับคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ ไว้เป็นพิเศษ เพื่อไม่ให้ข้อจำกัดทางร่างกายหรือวัย กลายเป็นอุปสรรคต่อการใช้สิทธิของประชาชน
สิทธิของคนพิการและผู้สูงอายุในการเลือกตั้ง
ตามมาตรา 92 แห่งพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561 กำหนดให้ กกต. ต้องจัดการอำนวยความสะดวก หรือจัดให้มีการช่วยเหลือในการออกเสียงลงคะแนน
ภายใต้การกำกับดูแลของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งโดยต้องเป็นไปด้วย ความยินยอมและเจตนาของผู้ใช้สิทธิ สิทธิในการเลือกตั้งของคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ จึงเป็นสิทธิที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย เช่นเดียวกับประชาชนทั่วไป
สิ่งอำนวยความสะดวกภายในหน่วยเลือกตั้ง
กกต. ได้สั่งการให้คณะกรรมการการเลือกตั้งประจำเขตเลือกตั้ง จัดและควบคุมการลงคะแนน พร้อมกำหนดสถานที่เลือกตั้งกลางสำหรับคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ โดยคำนึงถึงความสะดวกในการเข้าถึงเป็นสำคัญ สิ่งอำนวยความสะดวกเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อให้ผู้มีสิทธิ สามารถกาบัตรลงคะแนนได้ด้วยตนเองอย่างสะดวกและปลอดภัยเช่น
ทางเดินเรียบ มีช่องทางให้รถวีลแชร์เข้า–ออกได้สะดวก
จัดวางคูหาให้ห่างจากคูหาอื่นอย่างน้อย 1.50 เมตร
โต๊ะวางคูหาออกเสียงลงคะแนนต้องมีความสูงไม่เกิน 0.75 เมตร
จัดเก้าอี้ไว้ในคูหา เพื่อให้ผู้สูงอายุหรือผู้มีข้อจำกัดทางร่างกายนั่งลงคะแนนได้
การขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่
ในกรณีที่คนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ สามารถกาบัตรลงคะแนนได้ด้วยตนเอง กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งจะคอยอำนวยความสะดวก โดยไม่เข้าไปแทรกแซงการตัดสินใจ
หากลักษณะทางกายภาพไม่สามารถกาบัตรเองได้ ผู้มีสิทธิสามารถขอให้กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง หรือญาติหรือบุคคลที่ไว้วางใจ ช่วยกาบัตรเลือกตั้งแทนได้ โดยต้องเป็นไปด้วยความยินยอม และตามเจตนาของผู้มาใช้สิทธิ กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งจะบันทึกเหตุการณ์ดังกล่าว ไว้ในรายงานเหตุการณ์ประจำที่เลือกตั้ง (ส.ส. 5/6) ซึ่งถือว่าเป็นการลงคะแนน โดยตรงและลับ ตามกฎหมาย
ข้อห้ามและหลักการช่วยเหลืออย่างถูกต้อง
การช่วยเหลือผู้มีสิทธิเลือกตั้งต้องอยู่ภายใต้หลักการสำคัญ การช่วยเหลือที่ไม่เป็นไปตามหลักการดังกล่าว
อาจเข้าข่ายฝ่าฝืนกฎหมายเลือกตั้งได้ ได้แก่
ต้องไม่ชี้นำหรือบังคับการตัดสินใจ
ต้องไม่ทำการแทนโดยพลการ
ต้องเคารพเจตนาของผู้ใช้สิทธิเป็นหลัก
ต้องอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง
ตัวอย่างสถานการณ์การอำนวยความสะดวก
ผู้สูงอายุใช้รถวีลแชร์: หน่วยเลือกตั้งจัดทางลาดและคูหาที่เหมาะสม
ผู้พิการทางสายตา: มีบัตรทาบและเจ้าหน้าที่คอยอำนวยความสะดวก
ผู้ทุพพลภาพทางมือ: ขอให้กรรมการหรือบุคคลที่ไว้วางใจช่วยกาบัตรแทนโดยยึดเจตนาของผู้ใช้สิทธิเป็นสำคัญ
สรุป: ไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลังในการใช้สิทธิ
การเลือกตั้งที่ดีไม่ใช่เพียงการจัดให้มีการลงคะแนน แต่คือการทำให้ทุกคนสามารถเข้าถึงการใช้สิทธิได้จริง มาตรการอำนวยความสะดวกสำหรับคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ สะท้อนหลักการสำคัญของประชาธิปไตยว่า ทุกเสียงมีค่าและไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลังในการใช้สิทธิเลือกตั้ง
