กระบวนการนับคะแนนและการรายงานผลคะแนนเลือกตั้ง
หลังจากปิดหีบเลือกตั้ง สิ่งที่ประชาชนให้ความสนใจมากที่สุดคือ “คะแนนจะถูกนับอย่างไร” และ “ผลเลือกตั้งเชื่อถือได้แค่ไหน” กระบวนการนับคะแนนเลือกตั้งของประเทศไทย ถูกกำหนดไว้อย่างละเอียดตามระเบียบของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เพื่อให้ทุกคะแนนเสียงได้รับการนับอย่างถูกต้อง เปิดเผย และสามารถตรวจสอบได้ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจขั้นตอนการนับคะแนน ตั้งแต่ระดับหน่วยเลือกตั้ง ไปจนถึงการรายงานผลในระดับประเทศ
การเริ่มนับคะแนนหลังปิดหน่วยเลือกตั้ง
เมื่อถึงเวลาปิดหน่วยเลือกตั้ง กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) จะเริ่มกระบวนการนับคะแนนทันที โดย ไม่สามารถเลื่อนหรือประวิงเวลาได้ ก่อนเริ่มนับคะแนน กปน. จะจัดทำประกาศเกี่ยวกับจำนวนบัตรเลือกตั้งที่ใช้ไป และแบ่งหน้าที่การนับคะแนนออกเป็น 2 ชุด ได้แก่ ชุดนับคะแนนเลือกตั้ง ส.ส. แบบแบ่งเขต ชุดนับคะแนนเลือกตั้ง ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ การแบ่งหน้าที่อย่างชัดเจน ช่วยลดความสับสนและป้องกันความผิดพลาดในการนับคะแนน
ขั้นตอนการนับคะแนนต่อหน้าผู้สังเกตการณ์
การนับคะแนนจะดำเนินการ ต่อหน้าประชาชนและผู้สังเกตการณ์ โดยจัดสถานที่นับคะแนนให้มองเห็นได้อย่างชัดเจน เช่น ใช้เชือกกั้นแนวเขตบริเวณนับคะแนน ตั้งกระดานขีดคะแนนแยกตามประเภทบัตร จัดที่นั่งสำหรับผู้แทนพรรคการเมืองและผู้สังเกตการณ์
วิธีการนับคะแนนทีละบัตร ทุกขั้นตอนดำเนินการอย่างเปิดเผยและต่อเนื่อง จนกว่าจะนับบัตรในหีบครบทุกใบ
กปน. คนที่ 1 หยิบและคลี่บัตรเลือกตั้งทีละฉบับ ตรวจสอบเบื้องต้นว่าเป็นบัตรดี บัตรเสีย หรือบัตรไม่เลือกผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด
กปน. คนที่ 2 วินิจฉัยบัตรและอ่านผลเสียงดังชัดเจน
หากเป็นบัตรดี จะอ่านหมายเลขผู้สมัครหรือพรรคการเมือง
หากเป็นบัตรไม่เลือก จะอ่านว่า “ไม่เลือกผู้สมัครผู้ใด” หรือ “ไม่เลือกบัญชีรายชื่อของพรรคการเมืองใด”
หากเป็นบัตรเสีย จะอ่านว่า “เสีย” พร้อมระบุเหตุผล และ กปน.ไม่น้อยกว่า 2 คน สลักหลังบัตรว่า “เสีย” พร้อมระบุเหตุผลว่าเป็นบัตรเสียเพราะเหตุใด
กปน. คนที่ 3 ขานทวนและขีดคะแนนลงในแบบขีดคะแนน โดยให้ผู้ที่อยู่ในบริเวณนั้นมองเห็นการขีดคะแนนได้ชัดเจน
กปน. คนที่ 4 เจาะบัตรที่วินิจฉัยแล้ว พับบัตรและแยกใส่ภาชนะตามประเภท คือ บัตรดี บัตรเสีย หรือบัตรไม่เลือก
การบันทึกและประกาศผลประจำหน่วย
หลังจากนับคะแนนเสร็จสิ้น กปน. จะจัดทำรายงานผลการนับคะแนนตามแบบพิมพ์ที่กำหนด พร้อมลงลายมือชื่อเป็นหลักฐาน หลังจากนั้น จะมีการปิดประกาศผลคะแนนประจำหน่วยเลือกตั้ง ณ ที่เลือกตั้ง เพื่อให้ประชาชนสามารถตรวจสอบได้ทันที การปิดประกาศผลหน้าหน่วย เป็นกลไกสำคัญที่ช่วยให้กระบวนการเลือกตั้งโปร่งใสในระดับพื้นที่
การส่งผลคะแนนเข้าสู่ระบบกลาง
เมื่อเสร็จสิ้นการนับคะแนนและจัดทำเอกสารครบถ้วน กปน. จะดำเนินการส่งหีบบัตร เอกสาร และรายงานผล
ไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามขั้นตอนที่ กกต. กำหนด ข้อมูลผลคะแนนจากทุกหน่วยเลือกตั้ง จะถูกรวบรวมเข้าสู่ระบบกลาง เพื่อใช้ในการรายงานผลในระดับเขต จังหวัด และระดับประเทศต่อไป
การรายงานผลอย่างไม่เป็นทางการและเป็นทางการ
ผลคะแนนอย่างไม่เป็นทางการ คือผลที่รายงานจากการนับคะแนนหน้าหน่วยเลือกตั้ง และการรวบรวมข้อมูลเบื้องต้น ใช้เพื่อให้ประชาชนติดตามสถานการณ์ได้อย่างรวดเร็ว
ผลคะแนนอย่างเป็นทางการ คือผลที่ผ่านกระบวนการตรวจสอบ การพิจารณาคำร้อง และการรับรองตามกฎหมาย โดย กกต. จะประกาศภายในกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด
สรุป: โปร่งใส ตรวจสอบได้ ทุกขั้นตอน
กระบวนการนับคะแนนเลือกตั้ง ไม่ได้เป็นเพียงการนับจำนวนบัตร แต่เป็นกระบวนการที่ออกแบบมาอย่างละเอียด เพื่อให้ทุกคะแนนเสียงของประชาชนมีคุณค่า ตั้งแต่การเปิดหีบ นับคะแนนต่อหน้าสาธารณะ บันทึกผล ปิดประกาศ และรายงานเข้าสู่ระบบกลาง ทุกขั้นตอนดำเนินการบนหลัก ความโปร่งใส และตรวจสอบได้
