กระบวนการจัดการเลือกตั้งโดยกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง

ในวันเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการออกเสียงประชามติ ประชาชนอาจเห็นเพียงขั้นตอนการเข้าคูหาและหย่อนบัตร แต่เบื้องหลังความเรียบร้อย โปร่งใส และเป็นธรรมของกระบวนการทั้งหมดนั้น เกิดจากการทำงานของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งปฏิบัติหน้าที่อย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ก่อนเปิดหน่วยไปจนถึงการปิดหีบและนับคะแนน

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจบทบาทและขั้นตอนการทำงานของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง เพื่อสร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่นต่อระบบการเลือกตั้งของประเทศ

กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งคือใคร

ในแต่ละหน่วยเลือกตั้ง จะมีเจ้าพนักงานผู้ดำเนินการเลือกตั้ง คอยดูแลและอำนวยความสะดวกตลอดกระบวนการ ซึ่งประกอบด้วย

ประธานกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งและหน่วยออกเสียง 1 คน กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.) 8 คน และกรรมการประจำหน่วยออกเสียง (กปส.) 4 คน ทำหน้าที่หลักในการจัดการและควบคุมการเลือกตั้งและการออกเสียงประชามติในหน่วยนั้น ๆ เช่น

ดำเนินการเกี่ยวกับการเลือกตั้งและออกเสียง

ดำเนินการนับคะแนนในที่เลือกตั้งและที่ออกเสียง

รายงานผลการนับคะแนนเลือกตั้งและการออกเสียง

ช่วยเหลือและอำนวยความสะดวกแก่ผู้มีสิทธิเลือกตั้งโดยเฉพาะคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ

พิจารณาและวินิจฉัยกรณีการใช้สิทธิเลือกตั้งและออกเสียงประชามติ การทักท้วงเกี่ยวกับการดำเนินการเลือกตั้งและออกเสียงประชามติ หรือการคัดค้านการนับคะแนนหรือการรวมคะแนน 

กล่าวโทษเมื่อเห็นว่ามีการกระทำความผิดเกี่ยวกับการเลือกตั้งในหน่วยเลือกตั้งและหน่วยออกเสียง

เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย 2 คน ทำหน้าที่สนับสนุนการทำงานของ กปน. และดูแลความเรียบร้อย เช่น

รักษาความปลอดภัยและความสงบเรียบร้อยบริเวณที่เลือกตั้งและที่ออกเสียง

สนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งและกรรมการประจำหน่วยออกเสียง

รักษาความปลอดภัยบัตรเลือกตั้งและบัตรออกเสียง หีบบัตรเลือกตั้งและหีบบัตรออกเสียง เอกสารและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องตลอดระยะเวลาจนเสร็จสิ้นภารกิจ

การเตรียมหน่วยเลือกตั้งก่อนเปิดลงคะแนน

ก่อนเปิดการลงคะแนน กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งและเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยจะต้องเตรียมความพร้อมอย่างรอบคอบ ขั้นตอนเหล่านี้ช่วยให้ทุกอย่างพร้อมและเป็นไปตามกฎหมายก่อนเปิดให้ประชาชนใช้สิทธิ ได้แก่

รับมอบวัสดุ อุปกรณ์ และเอกสารที่ใช้ในการเลือกตั้ง

จัดเตรียมสถานที่เลือกตั้ง วางผังพื้นที่ คูหา หีบบัตร และป้ายประกาศ

ตรวจสอบประกาศ คำสั่ง และแบบพิมพ์ให้ครบถ้วนถูกต้อง

นำคำสั่ง ประกาศต่าง ๆ ไปปิดที่ป้ายประกาศหน้าที่เลือกตั้ง/ที่ออกเสียง

เปิดหีบบัตรเพื่อตรวจนับจำนวนบัตรเลือกตั้ง/บัตรออกเสียง

และจัดทำประกาศจำนวนบัตรเลือกตั้ง/บัตรออกเสียง ปิดประกาศไว้ ณ ที่เลือกตั้ง/ที่ออกเสียง

หน้าที่ระหว่างการลงคะแนน

ในช่วงเวลาการลงคะแนน กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งมีหน้าที่สำคัญในการควบคุมกระบวนการให้เป็นไปอย่างถูกต้อง เช่น

ตรวจสอบรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้งและหลักฐานแสดงตนของผู้มาใช้สิทธิ

มอบบัตรเลือกตั้งให้แก่ผู้มาแสดงตนใช้สิทธิ

ควบคุมคูหาและหีบบัตรให้เป็นไปตามกฎหมาย

อำนวยความสะดวกให้ผู้มีสิทธิหย่อนบัตรเลือกตั้งด้วยตนเอง และหย่อนบัตรให้ถูกหีบ

ดูแลไม่ให้นำบัตรออกจากที่เลือกตั้ง และแนะนำผู้มีสิทธิไม่ให้กระทำการฝ่าฝืนกฎหมาย

ช่วยเหลือคนพิการหรือทุพพลภาพ หรือผู้สูงอายุ

จัดระเบียบการเข้าใช้คูหาและติดประกาศคำเตือนในคูหาทุกคูหา

การดูแลความเรียบร้อยและความเป็นธรรม

กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งมีอำนาจควบคุมดูแลการปฏิบัติงานในหน่วย เพื่อให้การเลือกตั้งเป็นไปอย่างสุจริต เที่ยงธรรม และเป็นธรรมต่อทุกฝ่าย หากมีการทักท้วงหรือคัดค้าน กปน. จะต้องรับคำทักท้วง ตรวจสอบข้อเท็จจริง และบันทึกไว้ในรายงานเหตุการณ์ประจำหน่วยเลือกตั้ง 

ในขณะเดียวกัน ผู้แทนพรรคการเมืองสามารถเข้ามาสังเกตการณ์ได้ แต่ต้องไม่แทรกแซงหรือรบกวนการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่

การปิดหน่วยและเตรียมนับคะแนน

เมื่อถึงเวลาปิดหน่วยเลือกตั้ง กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งจะดำเนินการตามขั้นตอนอย่างเป็นระบบ ได้แก่

เตรียมแบบพิมพ์และอุปกรณ์ที่ใช้ในการนับคะแนน

จัดสถานที่นับคะแนนให้เหมาะสมและเปิดเผย

เปิดหีบบัตรต่อหน้าผู้มีสิทธิและผู้สังเกตการณ์

นับคะแนนอย่างต่อเนื่อง เปิดเผย และบันทึกผลตามแบบรายงานที่กำหนด

หลักความโปร่งใสและตรวจสอบได้

กระบวนการจัดการเลือกตั้งในหน่วยเลือกตั้ง ยึดหลักความโปร่งใสและสามารถตรวจสอบได้ โดย

ทุกขั้นตอนมีแบบพิมพ์ รายงาน และการลงลายมือชื่อเป็นหลักฐาน

มีการปิดประกาศข้อมูลต่อสาธารณะ ณ หน่วยเลือกตั้ง

เปิดโอกาสให้ผู้แทนพรรคการเมืองและประชาชนสังเกตการณ์

มีระบบบันทึกเหตุการณ์และคำทักท้วง เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้

สรุป: เบื้องหลังความเรียบร้อยของวันเลือกตั้ง

ความเรียบร้อย โปร่งใส และเป็นธรรมของวันเลือกตั้ง ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เกิดจากการทำงานอย่างเป็นระบบของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้งและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง การเข้าใจเบื้องหลังเหล่านี้ ช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชนว่า ทุกคะแนนเสียงได้รับการดูแลอย่างรอบคอบและเป็นธรรม